نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص صلاحیت رسیدگی به جرم استفاده غیرمجاز از آب، برق و گاز در مصارف غیرخانگی

– شماره نظریه: ۷/۱۴۰۴/۵۴۰
– شماره پرونده: ۱۴۰۴-۱۶۸-۵۴۰
– تاریخ نظریه: ۱۴۰۴/۰۹/۳۰

موضوع استعلام
با توجه به اینکه جرم استفاده غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز در مصارف غیرخانگی مجازات جزای نقدی نسبی (دو برابر بهای مصرف) دارد و ممکن است مبلغ زیادی شود، صلاحیت رسیدگی با دادگاه کیفری دو است یا دادگاه صلح؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

تحلیل درجه مجازات و صلاحیت:

۱. تعیین درجه جرم:
– بر اساس بند «الف» ماده ۱ قانون مجازات استفاده غیرمجاز (۱۳۹۶)، مجازات این جرم در مصارف غیرخانگی، جزای نقدی به میزان دو برابر بهای خدمات مصرفی است.
– طبق قسمت اخیر تبصره ۳ ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی و رأی وحدت رویه شماره ۷۵۹ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، جرایم دارای جزای نقدی نسبی، درجه هفت محسوب می‌شوند.

۲. صلاحیت دادگاه صلح:
– مطابق تبصره ۱ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف (۱۴۰۲)، رسیدگی به جرایم تعزیری درجه هفت و هشت، مستقیماً در دادگاه صلح مطرح می‌شود.
– اراده قانونگذار (قانون ۱۴۰۲) به عنوان قانون لاحق و خاص، بر اصل کلی صلاحیت دادگاه کیفری دو (ماده ۳۰۱ ق.آ.د.ک) حاکم است.

نتیجه‌گیری نهایی:
جرم استفاده غیرمجاز از آب، برق و … در مصارف غیرخانگی، به عنوان جرم تعزیری درجه هفت، در صلاحیت دادگاه صلح است و رسیدگی به آن مستقیماً در این دادگاه انجام می‌شود. این حکم مستقل از میزان جزای نقدی محاسبه‌شده است.

توضیح تکمیلی (تمایز با جرم تغییر کاربری اراضی):
نظریه قبلی این اداره کل درباره عدم صلاحیت دادگاه صلح در جرم تغییر کاربری اراضی، به دلیل وجود مجازات خاص قلع و قمع در آن جرم بوده که ماهیتی متفاوت دارد. اما در جرم استفاده غیرمجاز، الزام به پرداخت بهای خدمات مصرفی، بخشی از ضرر و زیان ناشی از جرم است که مطالبه آن نیازمند دادخواست حقوقی جداگانه است.