تحریر ترکه چیست؟ نحوه شناسایی اموال و بدهی‌های متوفی چگونه هست؟

پس از فوت یک شخص، شناسایی دقیق اموال، دارایی‌ها، مطالبات و بدهی‌های متوفی برای وراث اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه زمانی که اطلاعات کاملی از وضعیت مالی متوفی در دسترس نباشد. تحریر ترکه اقدامی قانونی است که با هدف تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی انجام می‌شود و طی آن، اموال و حقوق مالی متعلق به متوفی شناسایی و صورت‌برداری خواهد شد. قانون امور حسبی نیز جزئیات مربوط به نحوه تنظیم صورت ترکه و درج اموال منقول، املاک، وجوه نقد، اسناد، اوراق بهادار، مطالبات و بدهی‌های متوفی را مشخص کرده است.

مستندات قانونی

مطابق ماده ۲۱۳ قانون امور حسبی، برای تحریر ترکه صورتی از ترکه برداشته می شود و این صورت باید مشتمل بر امور زیر باشد:

۱ – توصیف اموال منقول با تعیین بهاء آن.

۲ – تعیین اوصاف و وزن و عیار نقره و طلا آلات.

۳ – مبلغ و نوع نقدینه.

۴ – بهاء و نوع برگ‌های بهاء دار.

۵ – اسناد با ذکر خصوصیات آنها.

۶ – نام رقبات غیرمنقول.

ماده ۲۱۵ قانون مذکور، مطالبات و بدهی متوفی که به موجب احکام نهایی و اسناد رسمی یا دفاتر و برگ‌های مربوط به متوفی یا اقرار مدیونین و ورثه مسلم است نیز در صورت ترکه نوشته میشود.همچنین ماده ۲۱۶ بیان می‌دارد، در موقع تحریر ترکه صورت مجلسی برداشته میشود که مشتمل بر امور زیر باشد:

۱ – نام و سمت متصدی تحریر ترکه.

۲ – نام و مشخصات کسانیکه احضار شده و کسانیکه حاضر شده‌اند.

۳ – محلیکه تحریر ترکه در آنجا صورت میگیرد.

۴ – اظهارات اشخاص راجع بدارائی و بدهی و ترکه متوفی.

۵ – نام و مشخصات کسیکه اسناد و اموال به او داده می‌شود.

چه کسانی می‌توانند درخواست تحریر ترکه بدهند؟

بر پایه مواد ۲۰۷ و ۲۰۸ قانون امور حسبی، اشخاص اصلی برای درخواست تحریر ترکه عبارت‌اند از:

-هر یک از وراث یا نماینده قانونی او؛-وصی متوفی، زمانی که برای اداره اموال تعیین شده باشد؛

-نماینده قانونی وارث محجور یا غایب، حسب مورد و در حدود اختیار قانونی.-طلبکار متوفی نیز برای وصول طلب خود ذی‌نفع است، اما صرف طلبکار بودن لزوماً او را در جایگاه وارث برای درخواست تحریر قرار نمی‌دهد. طلبکار باید متناسب با اسناد و وضعیت پرونده، مطالبه خود را از ترکه پیگیری کند.

آیا تحریر ترکه اجباری است؟

تحریر ترکه در همه پرونده‌های ارث شرط الزامی تقسیم نیست. اگر وراث بالغ و حاضر باشند، درباره اموال و دیون اختلافی نداشته باشند و حقوق طلبکاران و اشخاص ثالث نیز رعایت شود، ممکن است بدون تحریر قضایی ترکه به شکل قانونی اقدام کنند.

مرجع صالح تحریر ترکه کجاست؟

مطابق ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، امور مربوط به تحریر ترکه در صلاحیت دادگاه صلح است و شورای حل اختلاف دیگر صلاحیت نسبت به این مسئله ندارد.از نظر صلاحیت محلی، اصل بر مراجعه به دادگاه حوزه آخرین اقامتگاه متوفی در ایران است. اگر متوفی در ایران اقامتگاه مشخصی نداشته باشد، محل آخرین سکونت و در موارد بعدی محل وجود ترکه می‌تواند ملاک قرار گیرد.

مدارک لازم برای درخواست تحریر ترکه

مدارک دقیق با وضعیت پرونده تفاوت دارد، اما معمولاً تهیه موارد زیر لازم یا مفید است:

-گواهی فوت متوفی؛

-مدارک هویتی درخواست‌کننده؛

-گواهی انحصار وراثت، در صورت صدور؛

-مدرک سمت نماینده، قیم، امین یا وصی، در صورت طرح درخواست با این سمت؛

-نشانی و مشخصات وراث و اشخاص ذی‌نفع تا حد امکان؛

-اسناد و اطلاعات اموال شناخته‌شده مانند ملک، خودرو، حساب، سهام یا مطالبات؛

-اسناد بدهی‌ها و مطالبات مرتبط با متوفی؛

-مدارکی که فوریت حفظ اموال یا احتمال دخل‌وتصرف را نشان می‌دهد، اگر چنین ادعایی مطرح است.

منبع: فصل سوم